Bài 7: Thơ

NHỮNG CÁNH BUỒM
Thông-

-Hoàng Trung

Từ ngữ trong thơ

I.Kiến thức

Hình ảnh trong thơ

ngữ văn
Đọc hiểu thơ tự do

I. Kiến thức Ngữ văn
1 Từ ngữ trong thơ:
+ rất cô đọng, hàm súc
+ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa...
+ thiên về gợi
 người đọc phải liên tưởng, tưởng tượng để hiểu được ý thơ.
2 Hình ảnh trong thơ
- hình ảnh về con người, cảnh vật,...
 diễn đạt nội dung thêm gợi cảm, sinh động…
- Hình ảnh được khắc họa bởi:
+ từ ngữ: từ gợi tả âm thanh, trạng thái…
+ cách gieo vần
+ ngắt nhịp
+ biện pháp tu từ: nhân hóa, so sánh, ẩn dụ...

Nhận biết thể thơ

3.Cách
đọc
hiểu
một
văn
bản thơ
tự do

Đặc điểm
hình thức

Cách gieo vần, ngắt
nhịp

Tác dụng

Từ ngữ + Hình ảnh
+ Các BPTT

Đặc điểm
nội dung

Tình cảm, cảm xúc của tác giả
Chủ đề, tư tưởng của bài thơ

III. Tìm hiểu chung
1. Tác giả

- Tên thật: Hoàng Trung Thông, bút danh khác:
Đặc Công, Bút Châm.
- Năm sinh – năm mất: (1925 –1993)
- Quê quán: Nghệ An
- Thơ của ông giản dị, cô đọng, chứa cảm xúc
trong sáng; nhiều bài thơ được phổ nhạc.
- Tác phẩm chính: Quê hương chiến
đấu (1955); Đường chúng ta đi (1960), 15 bài
thơ; Những cánh buồm (1964), 17 bài thơ;
Hương mùa thơ (1984); Tiếng thơ không
dứt (1989); Mời trăng (1992);…

II. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Hoàng Trung Thông (1925 –1993), quê ởNghệ An
- Thơ của ông giản dị, cô động, chứa cảm xúc trong sáng,…
2. Bài thơ “Những cánh buồm”
a. Đọc, tìm hiểu chú thích
b. Xuất xứ: In trong tập “Những cánh buồm” NXB tác phẩm mới,
Hà Nội1976

b. Đặc điểm hình thức của bài thơ

PHT số 1
Yêu cầu
- Thể thơ? Chỉ ra đặc điểm hình thức của bài thơ.
+ số tiếng ở các dòng thơ
+ số dòng ở mỗi khổ thơ
+ cách hiệp vần,…?

Trả lời

- Chủ thể trữ tình là
- Cảm xúc bao trùm

 

- PTBĐ có trong bài thơ?

 

- Văn bản có thể chia thành mấy phần? ND chính từng phần?

 

b. Đặc điểm hình thức của bài thơ
- Thể thơ: tự do
- Chủ thể trữ tình: người cha
- Cảm xúc bao trùm: Tình cảm yêu thương, thân thiết của hai cha con.
- PTBÐ: Biểu cảm kết hợp yếu tố miêu tả, tự sự.
c. Bố cục: 3 phần
+ P1: Từ đầu đến “tròn chắc nịch”  Cảnh hai cha con đi dạo trên bờ biển
+ P2: Tiếp theo đến “Để con đi…”  Cuộc trò chuyện của hai cha con
+ P3: Còn lại: ước mơ của con gợi cho cha nhớ đến ước mơ của mình khi còn
nhỏ

III. Tìm hiểu chi tiết
1. Hình ảnh hai cha con, cuộc trò chuyện của họ và suy tư của người cha
a. Hình ảnh hai cha con
1. Xác định thời gian, không- Thời
gian gian:
được Buổi
miêusớm
tả hai
khổ
đầu.
mai,
sauthơ
trận
mưa đêm.
2. Qua hình ảnh không gian -và
thời gian
hình
dung
hìnhxanh,…
ảnh thiên
Không
gian:ấy,
bãitacát
mịn,
biểnratrong
nhiên ở đây như thế nào?

- Hình ảnh thiên nhiên: tràn đầy sức sống, mới
mẻ, khoáng đạt, rực rỡ sắc màu…

III. Tìm hiểu chi tiết
1. Hình ảnh hai cha con, cuộc trò chuyện của họ và suy tư của người cha
a. Hình ảnh hai cha con
Tìmcon
những
câu
thơ
miêu
tả
hình
ảnh
của
hai
cha
con?
Hình
ảnh
- Hai cha
bước đi trên cát
của hai
cha
con
gợi
cho
em
những
suy
nghĩ,
cảm
xúc
gì?
- Bóng
cha dài lênh khênh
- Bóng con tròn chắc nịch
- Cha dắt con đi dưới ánh mai hồng

- Người cha: dắt tay con, lòng vui phơi

- Nghe con bước lòng vui phơi phới

- Con: thấp tròn, chắc nịch
 Hai cha con gần gũi, vui tươi, hạnh

phới

phúc, hoà mình vào thiên nhiên

b. Cuộc trò chuyện giữa hai cha con
* Cuộc trò chuyện thứ nhất
1. Tìm những lời hỏi, lời đáp giữa người cha và người con. Nghệ thuật
được sử dụng trong đoạn thơ?
2. Qua những câu hỏi, lời nói của mình, người con đã bộc lộ những ước
mơ gì? Người cha có những cử chỉ, tâm sự như thế nào? Qua đó, người
cha có tâm trạng, cảm xúc ra sao?
Người con
Câu thơ
Nghệ thuật
Ước mơ, nhận xét về
ước mơ, tâm trạng

Người cha

b. Cuộc trò chuyện giữa hai cha con
* Cuộc trò chuyện thứ nhất
Người con
Con bỗng lắc tay cha khẽ hỏi:
…
Không thấy nhà,… người ở đó
- Lời nói trực tiếp: tiếng gọi cha đầy
thân thương, trìu mến
- NT: điệp ngữ, dùng từ phủ định “không
thấy”…
 sự tò mò, ngây thơ của đứa con muốn
khám phá về cuộc sống, về điều mới mẻ
 ước mơ trong sáng, đẹp đẽ

Người cha
Cha mỉm cười xoa đầu con nhỏ:
…
Nhưng nơi đó …. đi đến
- Lời nói trực tiếp: giải thích cho con
những điều con chưa biết
- NT: điệp ngữ: “có”
 Giảng giải một cách nhẹ nhàng đồng
thời khéo léo khơi gợi trí tò mò, khám
phá cho con; người cha có phần tiếc

nuối về ước mơ chưa thực hiện được.

b. Cuộc trò chuyện giữa hai cha con
* Cuộc trò chuyện thứ hai

Người con

Con lại trỏ …. nói khẽ
…
Để con đi
- Dùng hành động kết hợp lời nói trực
tiếp
- Lời đề nghị ngây thơ: mượn buồn trắng
- Mục đích: để con đi  câu nói bỏ lửng,
dấu ba chấm tạo nhiều liên tưởng
 Khát vọng, ước mơ táo bạo muốn
khám phá thế giới

Người cha
Lời của con … thầm thì
…
Cha gặp lại … uớc mơ con.
- Lời nói gián tiếp
- Câu hỏi tu từ
 Người cha thấy mình trong chính ước
mơ của con: ước vọng được đặt chân đến
mọi miền đất nước để khám phá những
điều mới mẻ

III. Tìm hiểu chi tiết
1. Hình ảnh hai cha con, cuộc trò chuyện của họ và suy tư của người cha.
a. Hình ảnh hai cha con
b. Cuộc trò chuyện giữa hai cha con
* Cuộc trò chuyện thứ nhất
* Cuộc trò chuyện thứ hai
Người con

Người cha

 Bé bỏng, hồn nhiên, có ước mơ, hoài  Điềm tĩnh, trầm ngâm, từng trải, yêu
bão đẹp đẽ
thương con hết mức

Người con có ước
mơ gì? Từ ước mơ
của con, người cha
có suy tư và mong
muốn gì?

c. Suy tư của người cha
 Ước mơ của con hồn nhiên, trong sáng, đẹp
đẽ: được đi đến những nơi chưa hề đi đến để
khám phá những điều mới mẻ.
 Gợi cha nhớ đến ước mơ thuở nhỏ của cha
 Cha mong con sẽ tiếp bước con đường cha
đang dang dở thuở trước vì con còn tương
lai dài rộng, có thể thực hiện được ước mơ
của mình

2. Ý nghĩa hình ảnh những cánh buồm
Những
ướcđến
mơ,mấy
khátlần?
vọng,
Trong bài thơ, hình ảnh “cánh buồm”- được
nhắc
Hình
hoài bão đi khắp đó đây mở
ảnh đó biểu tượng cho điều gì?
rộng hiểu biết… của bao thế hệ
- Tinh thần, ý chí sẵn sàng
đương đầu với thử thách, sóng
gió để vươn tới thành công.
- Là hình ảnh đẹp và lãng mạn

3. Những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ
- Ẩn dụ
+ Những cảnh buồm  ước mơ, khát vọng của tuổi trẻ,…
+ “nghe con bước lòng vui phơi phới”  tình cảm gắn bó máu thịt giữa cha và
con
+ “ánh nắng chảy đầy vai”  hình ảnh ánh mặt trời rực rỡ lan toả khắp không
gian, chảy trên cả vai của hai cha con.
- Điệp ngữ

Điệp ngữ

Ý nghĩa

Bóng cha dài …. bóng con tròn chắc
nịch

Hình ảnh hai cha con sóng đôi, độc đáo

Cát càng mìn biển càng trong

Thiên nhiên bình yên, trong sáng sau
trận bão

Sao xa kia chỉ thấy nước thấy trời
Không thấy nhà, không thấy … không
thấy

Sự tò mò ngây ngô của đứa con muốn
khám phá cuộc sống

“Sẽ có cây có cửa có nhà”

Niềm từ hào, niềm tin của người cha về
một miền đất xa xôi, trù phú của đất
nước

“Cha dắt con đi
Cha lại dắt con đi”

Tình cha con khăng khít

Sử dụng từ ngữ giàu

Các từ láy: rực

Khắc học sống động

hình ảnh và cảm

rỡ, lênh khênh,

hình ảnh thiên nhiên và

xúc

rả rich, phơi phớ

con người

5. Những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ
- Ẩn dụ
- Điệp ngữ
- Sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh và cảm xúc

IV. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Có sự kết hợp tự sự, miêu tả và biểu cảm.
- Biện pháp nghệ thuật: ẩn dụ, điệp ngữ, từ láy, đối lập,…
- Hình ảnh thơ độc đáo, từ ngữ chắt lọc, xây dựng ngôn ngữ đối thoại
mang tính thẩm mĩ cao.
2. Nội dung
- Bài thơ nói về tình cảm cha con đồng thời ca ngợi ước mơ và khát vọng
khám phá cuộc sống của tuổi trẻ

Sau khi học xong
văn bản, em tự rút ra
cho mình bài học gì?

Bài học
Tình cảm gia đình thiêng liêng, đặc biệt
là tình yêu vô bờ bến của cha mẹ với
con cái
Ba mẹ là điểm tựa lớn lao, nâng đỡ
tâm hồn và hướng con cái đến những
khát vọng lớn trong cuộc đời
Luôn hiếu thảo, cố gắng phấn đấu để
đạt được ước mơ và trở thành niềm tự
hào của bố mẹ

Thuyền
buồm tri
thức
1

2

5
6

3

7

4

8

Câu 1: Đâu là nội dung cuộc trò chuyện của hai
cha con trong bài thơ “Những cánh buồm”?
A. Trò chuyện về sự mênh
mông, của biển khơi và khát
vọng khám phá những vùng
đất xa xôi.

B. Trò chuyện về sự mênh
mông của biển khơi và tình
yêu tha thiết với biển trời quê
hương.

C. Trò chuyện về khát vọng
được khám phá nhiều vùng
miền xứ sở và tình yêu với
những chuyến đi đó.

D. Trò chuyện về sự mênh
mông của biển khơi và những
bài học mà người cha muốn
truyền lại cho con

Câu 2: Cảnh 2 cha con đi dạo và trò chuyện diễn
ra trong thời gian và không gian thế nào?

A. Thời gian: buổi hoàng hôn khi ánh
mặt trời buông xuống mặt biển; không
gian: trên bãi cát mịn

B. Thời gian: buổi sớm mai sau
trận mưa đêm; không gian:
trên chiếc thuyền buồm trắng

C. Thời gian: buổi sớm mai sau
trận mưa đêm và ánh mặt trời
đang rực rỡ; không gian: trên
bãi cát mịn

D. Thời gian: trưa hè đầy
nắng; không gian: trên bờ biển
trong xanh

Câu 3: Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong hai
câu thơ sau: “Bóng cha dài lênh khênh/ Bóng con
tròn chắc nịch”?

A. Ẩn dụ và điệp ngữ.

B. Điệp ngữ và phép đối.

C. Hoán dụ và điệp ngữ.

D. Nhân hóa và điệp ngữ.

Câu 4: Hình ảnh “cánh buồm” tượng trưng cho
điều gì?

A. Những suy nghĩ ngây thơ,
hồn nhiên và trong sáng của
con trước chân trời mới.

B. Những chân trời mới đầy
những điều hấp dẫn mới lạ
mà ai cũng khao khát được
khám phá

C. Ứớc mơ khát vọng hướng
đến những vùng đất mới mẻ
cần được khám phá

D. Phương tiện để hiện thực
hóa khát vọng được đi khắp
đó đây, khám phá những
điều mới mẻ.

Câu 5:
Câu hỏi may mắn

Câu 6: Câu thơ: “Cha gặp lại mình trong tiếng ước
mơ con” có ý nghĩa gì?
A. Cha muốn đồng hành cùng
con trên hành trình khám phá
những vùng đất mới lạ và
những điều mới mẻ của cuộc
đời
C. Cha muốn truyền cho con
động lực và mơ ước để khám
phá những vùng đất mới lạ
con chưa biết

B. Cha cảm thấy nhỏ bé trước
biển khơi và như trở về thời
thơ ấu hồn nhiên năm nào.
D. Cha như nhìn thấy lại chính mình
những ngày thơ bé, cha cũng đã từng
có những thắc mắc, có những ước
mơ, khát vọng như con.

Câu 7: Đâu KHÔNG là nét đặc sắc nghệ thuật của
bài thơ “Những cánh buồm”?
A. Sử dụng lời đối thoại để xây
dựng tính cách của nhân vật trữ
tình.

B. Các biện pháp tu từ ẩn dụ, điệp
ngữ, liệt kê khiến cho hình ảnh thơ
thêm sinh động, giàu sức gợi.

C. Sử dụng lời đối thoại để xây
dựng tính cách của nhân vật trữ
tình.

D. Thể thơ tự do linh hoạt, dễ truyền
tải cảm xúc cho người đọc.

Câu 8:
Câu hỏi may mắn

Bài tập về nhà

 Ôn tập bài ở nhà

 Nói chuyện với bố mẹ em
và hỏi về ước mơ của họ.
Bố mẹ em đã thực hiện
được ước mơ của mình
chưa? Vì sao?
 Chuẩn bị bài “Tiếng Việt”