ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

Ngồi đợi trước hiên nhà
Huỳnh Như Phương

Theo dõi
hoạt cảnh

1. Tình huống: HS diễn một trích đoạn cảnh người
vợ tiễn chồng đi chiến trường trong kháng chiến.
Diễn viên:
Bạn nam: vai người chồng/ trang phục người lính,
Bạn nữ: người vợ: chia tay chồng

Theo em, nếu em
được
diễn
Em có
nhậnvai
ra người
cảnh
vợ trong
cảnh
tượng
gì trong
hoạttrên,
cảnh
em sẽtrên
cókhông?
tâm trạng
cảm xúc như thế nào?
Đáp án: cảnh tiễn chồng ra mặt trận,
cảnh tượng phổ biến trong chiến tranh.

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Tác giả:

Qua tìm hiểu các nguồn tài liệu ở
nhà, nêu ngắn gọn những hiểu
biết của em về tác giả Huỳnh
Như Phương (tên khai sinh, bút
danh, quê quán, năm sinh, tác
phẩm chính,...).

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Tác giả:

- Tên thật: Huỳnh Như Phương, quê Quảng Ngãi.
- Năm sinh 1955; hiện đang ở  TP Hồ Chí Minh,
ông là giảng viên của trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn - ĐHQG TP. HCM.
- Ông chuyên nghiên cứu và giảng dạy văn học.
- Tác phẩm chính:

- Tác phẩm chính:

I. Đọc – tìm hiểu chung
2. Văn bản
Nêu xuất xứ và hoàn cảnh
sáng tác của văn bản.

I. Đọc – tìm hiểu chung
2. Văn bản
a. Xuất xứ:
Trích “Thành phố- những thước phim quay chậm, NXB Trẻ,
Thành phố Hồ Chí Minh”.
b. Đọc và giải thích từ khó

I. Đọc – tìm hiểu chung
2. Văn bản
Hoàn thành phiếu học tập
số 01

PHIẾU HỌC TẬP 01
Yêu cầu
Thể loại của văn bản Người ngồi đợi
trước hiên nhà 
Văn bản được kể ở ngôi thứ mấy?
Ai là người kể?
Văn bản  Người ngồi đợi trước hiên
nhà viết về ai, về việc gì?
Văn bản sử dụng các phương thức
nào? Chỉ ra tác dụng của việc kết
hợp đó. 
Văn bản có thể chia thành mấy
phần? Nội dung chính từng phần?

Thể loại:

 

Ngôi kể
Đề tài:
Phương thức biểu đạt: 
Bố cục:

I. Đọc – tìm hiểu chung
2. Văn bản
c. Tìm hiểu chung
- Thể loại: Tản văn
- Ngôi kể: thứ nhất, tác giả xưng “tôi”
Đề tài:
- Bài tản văn viết về dì Bảy. 
- Viết về hoàn cảnh của dì Bảy khi có chồng tham gia chiến
tranh và bỏ mạng ở nơi chiến trường bom đạn ấy.

I. Đọc – tìm hiểu chung
2. Văn bản
c. Tìm hiểu chung
* Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm.
+ Tác dụng: Nhằm bộc lộ tình cảm, suy nghĩ của tác giả với câu
chuyện được kể.

I. Đọc – tìm hiểu chung
2. Văn bản
c. Tìm hiểu chung
* Bố cục: 3 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến “đôi người đôi ngả”: Tình cảnh li tán “kẻ
Bắc người Nam” của những gia đình có người tập kết ra Bắc.
+ Phần 2: Tiếp theo đến “tìm mộ phần của dượng”: Tình cảnh
đáng thương của dì Bảy khi dượng Bảy ra chiến trận.
+ Phần 3: còn lại: Tấm lòng thủy chung, son sắt của dì.

I. Đọc – tìm hiểu chung
2. Văn bản
c. Tìm hiểu chung
Bài tản văn kể về số phận bất hạnh của dì Bảy có chồng đi tập
kết ra Bắc. Vợ chồng dì Bảy mới lấy nhau vỏn vẹn có một tháng.
Dì kiên nhẫn chờ chồng mình suốt 20 năm trời đến ngay cả khi
dì biết chồng mình đã bỏ mạng ở chiến trường, dì vẫn một lòng
chung thủy không hề rung động trước bất kì ai. 

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Sự kiện chính
Yêu cầu: Đọc câu hỏi 2 và thảo luận cặp đôi:
Sắp xếp các sự kiện chính sau đây theo trật tự như tác giả đã kể trong văn bản:
a) Dượng Bảy ngã xuống trong trận đánh ở Xuân Lộc, trên đường tiến vào Sài
Gòn.
b) Dì Bảy năm nay tròn 80 tuổi, đang ngồi một mình đợi Tết.
c) Dượng Bảy cùng nhiều người con đất Quảng lên đường ra Bắc tập kết.
d) Ngày hòa bình, dì tôi đã qua tuổi 40. Vẫn có người đàn ông để ý đến dì,
nhưng lòng dì không còn rung động.
e) Ra miền Bắc rồi vào lại miền Nam chiến đấu, dượng Bảy vẫn liên lạc với
gia đình.

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Sự kiện chính:

- Dượng Bảy cùng nhiều người con đất Quảng lên đường ra Bắc tập kết.
- Ra miền Bắc rồi vào lại miền Nam chiến đấu, dượng Bảy vẫn liên lạc
với gia đình.
- Dượng Bảy ngã xuống trong trận đánh ở Xuân Lộc, trên đường tiến
vào Sài Gòn.
- Ngày hòa bình, dì tôi đã qua tuổi 40. Vẫn có người đàn ông để ý đến
dì, nhưng lòng dì không còn rung động.
- Dì Bảy năm nay tròn 80 tuổi, đang ngồi một mình đợi Tết.

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Nhân vật dượng Bảy
Hoàn thành
phiếu học tập số
02

PHIẾU HỌC TẬP 02
Gia cảnh
 
 

Tìm hiểu nhân vật dượng Bảy
Những cống hiến hi sinh Yêu thương gia đình
 
 

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Nhân vật dượng Bảy
a. Gia cảnh
- Dượng Bảy người Tam Kỳ (Quảng Nam), mồ côi cả cha mẹ, đi bộ đội,
đóng quân ở làng tôi, thầm yêu dì, rồi đơn vị đứng ra làm lễ cưới

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Nhân vật dượng Bảy
b. Những cống hiến hi sinh
- Chỉ một tháng sau khi lấy vợ, đơn vị chuyển đi, đôi người đôi ngả.
- Dượng hi sinh trong trận đánh ở Xuân Lộc, cửa ngõ phía Đông Bắc
Sài Gòn, chỉ mươi ngày trước khi chiến tranh ngưng tiếng súng.
=> Dượng Bảy đại diện cho những người anh hùng ra đi bỏ lại đằng sau
là gia đình, người thân. Chiến đấu để giải phóng dân tộc, để nhân dân
được bình yên hạnh phúc. Nhưng lại không có cái may mắn được chứng
kiến ngày đất nước được giải phóng.

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Nhân vật dượng Bảy
c. Yêu thương gia đình.
- Thỉnh thoảng dượng lại gửi thư về, lá thư được gói trong bọc ni-lông bé tí
- Gần cuối cuộc chiến tranh, tin nhắn của dượng về nhà thường xuyên hơn
- Khi bị lỡ mất chuyến xe về thăm gia đình, dượng nhờ một người đi
đường báo tin cho gia đình và gửi tặng dì chiếc nón bài thơ.
=> dượng Bảy luôn nhớ tới gia đình, luôn nhớ tới người vợ tảo tần,
phải chịu nhiều thiệt thòi, vất vả.

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy

HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SỐ 03

PHIẾU HỌC TẬP 01
1) Tìm những chi tiết khắc họa hi sinh thầm lặng của dì Bảy
trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc?
Nhóm
1,2

- Khi dượng Bảy ra Bắc tập kết
- Tháng 4 năm 1975

Nhóm
3,4

- Ngày hòa bình
- Hiện tại

Câu hỏi chung của các nhóm:
2) Từ đó, giúp em hiểu gì về dì Bảy?

PHIẾU HỌC TẬP 03
Thời gian

Chi tiết thể hiện sự hi sinh
thầm lặng của dì Bảy
 

Suy nghĩ của em về dì Bảy

Tháng 4 năm
1975
 

 

 

Ngày hòa bình

 

 

Hiện tại

 

 

Khi dượng Bảy
ra Bắc tập kết

 

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy

* Chi tiết kể về hi sinh thầm lặng dì Bảy:

- Khi dượng Bảy ra Bắc tập kết: dì mới 20 tuổi,
mới kết hôn với dượng Bảy được một tháng.
+ Hai mươi năm dì chờ đợi mỏi mòn; có người ngỏ ý, dạm hỏi,
dì vẫn hông lung lạc, với niềm tin sẽ có ngày dượng trở về.
+ Dì thường ngồi trên bộ phản gỗ ngoài hiên nhìn ra con ngõ
nhỏ, nơi xưa dượng lần đầu đến...

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy

* Chi tiết kể về hi sinh thầm lặng dì Bảy:

- Tháng 4 năm 1975, khi dượng trở lại miền Nam chiến đấu:
+ Náo nức trong niềm vui chờ đợi.
+ dì ngồi trước hiên nhà mỏi mắt nhìn ra đường cái...để ngóng
chờ tin tức của dượng.
+ Khi biết dượng hi sinh: dì nén nỗi đau vào trong, lập bàn thờ
cho dượng.

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy

* Chi tiết kể về hi sinh thầm lặng dì Bảy:

- Ngày hòa bình:
+ dì đã ngoài 40 tuổi, không còn rung động với ai, dì có vào thành
phố Hồ Chí Minh ít lâu nhưng nhớ quê, dì lại trở về chăm sóc bà,
trông coi nhà thờ, vườn tược..
+ buổi chiều muộn dì lại ngồi trước hiên nhìn ra con đường kéo
dài như nỗi chờ mong vô vọng..
- Bây giờ: Sống một mình trong căn nhà cũ, tròn 80 tuổi một
mình đợi Tết.

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy
* Nhận xét về dì Bảy:
- Số phận đáng thương (mới lấy chồng đã phải chia li; chồng dì
đi tập kết ra Bắc, rồi hi sinh)

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy
* Nhận xét về dì Bảy:

- Phẩm chất cao đẹp
+ Yêu thương chồng: Luôn chờ đợi dượng Bảy; cầu nguyện cho
dượng tránh hòn tên mũi đạn nơi chiến trường.
+ Thủy chung, tình nghĩa
+ Giản dị, có tình yêu và niềm tin trong sáng, mãnh liệt;
+ Có tấm lòng thủy chung son sắt;
+ Có sự hi sinh thầm lặng;

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy
* Nhận xét về dì Bảy:
→ dì Bảy là người phụ nữ đức hạnh, đại diện cho phẩm chất của
những người mẹ, người vợ Việt Nam anh hùng hi sinh cả thanh
xuân, tuổi trẻ của mình, nén nỗi đau cá nhân vào bên trong, âm
thầm góp sức vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy
Thảo luận cặp đôi trả lời các câu hỏi sau

Quan sát và cho
biết bức hình gợi
nhớ đến chi tiết nào
trong văn bản

Chi tiết dì Bảy ngồi đợi trước hiên nhà

3)Chi tiết dì Bảy ngồi đợi trước hiên nhà
được nhắc lại nhiều lần có ý nghĩa như
thế nào?
4) Cuối văn bản, tác giả cung cấp những
thông tin gì về dì Bảy? Nhận xét về
những thông tin ấy? Việc đưa những
thông tin ấy về dì Bảy có tác dụng gì?

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy
* Chi tiết: dì Bảy ngồi đợi dượng trước hiên nhà được lặp đi lặp lại
nhiều lần trong văn bản
=> Khắc họa chân thực hành động thường ngày của dì.
+ Nhấn mạnh tình yêu, niềm hi vọng, niềm tin của dì dành cho
dượng Bảy.
+ Khắc họa sâu đậm chân dung dì Bảy, vẻ đẹp của người phụ nữ
Việt Nam trong chiến tranh giàu đức hi sinh, giàu tình yêu
thương, luôn thủy chung.

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy
* Thông tin cụ thể về họ tên địa chỉ của dì Bảy:
+ Bà Lê Thị Thỏa, năm nay tròn 80 tuổi.
+ Ở ngôi nhà gần cầu Vĩnh Phú thuộc thị trấn Mộ Đức,
tỉnh Quảng Ngãi.
Đây là thông tin thực, chính xác về dì Bảy,

II. Đọc – hiểu văn bản

3. Sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy
* Thông tin cụ thể về họ tên địa chỉ của dì Bảy:
Tác dụng:
- Làm tăng tính chân thực, tin cậy cho sự việc được kể. Đây chính
là đặc trưng của tản văn, tạo màu sắc cá nhân cho bài tản văn;
- Tạo nên sức hấp dẫn về một vấn đề có ý nghĩa xã hội được đề
cập trong văn bản: những ki sinh thầm lặng và vẻ đẹp thủy chung
của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

II. Đọc – hiểu văn bản

4. Tình cảm, suy nghĩ của tác giả
THẢO LUẬN NHÓM
HOÀN THÀNH PHIẾU
HỌC TẬP SỐ 04

1) Trong văn bản, nhà văn bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của về câu chuyện
của dì Bảy qua những ci tiết nào?
Nhóm chẵn: Tìm chi tiết tác giả bày tỏ cảm xúc suy nghĩ trực tiếp về dì.
Nhóm lẻ: Tìm chi tiết tác giả bày tỏ cảm xúc suy nghĩ gián tiếp về dì.
2) Đặc sắc về nghệ thuật trong cách kể chuyện của tác giả?
3) Nhận xét của em về tình cảm, cảm xúc của tác giả với nhân vật và sự
việc được kể?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 04
Tìm hiểu về cái tôi trữ tình của tác giả
Chi tiết thể hiện suy nghĩ, cảm xúc
của tác giả
Trực
tiếp
(Nhóm
chẵn)
Gián
tiếp
(Nhóm
lẻ)

Yếu tố nghệ Nhân xét về cái
thuật đặc sắc “tôi” của tác giả

 

 

 

 

 

 

II. Đọc – hiểu văn bản

4. Tình cảm, suy nghĩ của tác giả
- Chi tiết trực tiếp bộc lộ tình cảm, suy nghĩ của tác giả:
+ "Mỗi lần về thăm, ngồi bên mâm cơm đạm bạc với dì, tôi chợt
nghĩ nếu ngày đó dì đi bước nữa, thì liệu bây giờ dì có được
hạnh phúc hay không. [...]"
+ "Nguyện cầu hồn thiêng những người đã ngã xuống độ trì cho
dì bình an, trường thọ."

II. Đọc – hiểu văn bản

4. Tình cảm, suy nghĩ của tác giả
- Chi tiết gián tiếp bộc lộ tình cảm, suy nghĩ của tác giả:
+ Không khí làng quê chùng xuống vì tình cảnh kẻ Bắc người Nam.
Những người đàn bà tiễn chồng tiễn con ra đi, mắt đẫm lệ, hẹn hai
năm trở về mà lòng còn nghi ngại.
+ Đêm đêm, ngọn đèn dầu trên gian thờ lập lòe theo tiếng kêu của
thạch sùng, có cảm giác như thời gian đã ngưng đọng từ lâu lắm.
+ Mùa lũ dữ qua, vườn rau xanh trở lại
…

II. Đọc – hiểu văn bản

4. Tình cảm, suy nghĩ của tác giả
*Nghệ thuật:
+ Kết hợp kể với miêu tả, nghị luận, biểu cảm
+ Giọng kể nhỏ nhẹ, sâu lắng, câu văn dài diễn tả cảm xúc miên
man, suy tư, trăn trở của người cháu.
+ Phép tu từ so sánh, ẩn dụ..
+ Câu văn giàu hình ảnh (âm thanh tiếng thạch sùng gợi cái yên
tĩnh, sâu lắng trong tâm hồn, vườn rau xanh trở lại diễn tả nỗi đau
chiến tranh dịu dần theo tháng năm, cuộc sống mới tiếp tục ...

II. Đọc – hiểu văn bản

4. Tình cảm, suy nghĩ của tác giả
Tình cảm của tác giả:
+ Lòng yêu mến, tự hào, ngưỡng mộ tình yêu và vẻ đẹp thủy chung,
son sắt của dì Bảy nói riêng và người phụ nữ Việt Nam trong chiến
tranh nói chung.
+ Đồng cảm, xót xa trước đau thương, mất mát mà chiến tranh đã
gây ra cho nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt là những người phụ nữ.

III. Tổng kết
1) Khái quát những đặc sắc về nghệ thuật, nội dung của
văn bản “Ngồi đợi trước hiên nhà”?
2) Nêu thông điệp ý nghĩa của văn bản.
3) Từ văn bản “Ngồi đợi trước hiên nhà”, em rút ra bài
học gì về cách đọc văn bản theo thể loại tản văn?

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Sử dụng ngôn ngữ mang đậm màu sắc địa phương, gần với
khẩu ngữ.
- Giọng điệu tự nhiên, dung dị, xúc động.
- Kết hợp tự sự với biểu cảm, miêu tả một cách tự nhiên.
- Sử dụng nhiều phép tu từ so sánh, ẩn dụ,
- Ngôn ngữ thấm đượm chất trữ tình.

III. Tổng kết

2. Nội dung – Ý nghĩa
- Qua câu chuyện kể về dì Bảy, tác giả đã ca ngợi vẻ đẹp của người
phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh giàu đức hi sinh, thủy chung,
tình nghĩa.
- Giúp người đọc thấm thía những nỗi đau thương mà chiến tranh
gây ra cho nhiều gia đình Việt Nam.
- Tác giả bày tỏ niềm trân trọng, biết ơn, tự hào, thương cảm với
nỗi đau và những hi sinh thầm lặng của bao người phụ nữ cho chiến
tranh bảo vệ Tổ quốc của dân tộc.
- Nhắc nhở mỗi chúng ta phải ghi nhớ bài học về lòng biết ơn
những người đã ngã xuống, hi sinh để bảo vệ Tổ quốc.

III. Tổng kết

3. Cách đọc văn bản tản văn
- Cần xác định được đề tài của tản văn: viết về ai? về sự việc gì?.
Chỉ ra sự kiện chính của văn bản.
- Chỉ ra được phương thức biểu đạt, ngôi kể và các yếu tố làm nên
chất trữ tình cho văn bản.
- Xác định được cảm xúc, suy nghĩ của cái tôi tác giả thể hiện ra
sao, mang dấu ấn cá nhân ở chỗ nào.

- Rút ra được thông điệp, bài học nhân văn;
- Liên hệ với bản thân và cuộc sống thực tại.

III. Tổng kết

LUYỆN
TẬP
Nhiệm vụ 1: Trắc nghiệm củng cố

LUYỆN
TẬP
*Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu về một người ở quê hương em cũng
có những hi sinh thầm lặng cho cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ
quốc của dân tộc. Em hãy viết đoạn văn từ 7 đến 10 dòng để
viết về người đó và bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc của em về
những hi sinh của họ cho đất nước?